Prof. Dr. Adnan BERKEL (ISTUFw) Ksilaryumu

Sanal Ksilaryum’u sorgulamak için Tıklayınız!

Ksilaryum, yunanca xylon (odun) kelimesinden türetilmiş olup, “doğruluğu kanıtlanmış ve belgelenmiş odun örnekleri koleksiyonu” anlamında kullanılmaktadır. Ksilaryumlar farklı ağaç türlerine ait odun örneklerinin toplanarak, özel şartlar altında saklandığı bilimsel değere sahip koleksiyonlardır. Esas olarak, odunun anatomik özellikleri ve teşhis çalışmaları için temel veri kaynaklarıdır. Bilimsel araştırmalar, eğitim ve endüstriyel amaçlara hizmetin yanı sıra, teknoloji, ormancılık, ağaç fizyolojisi, ekoloji, arkeoloji, paleontoloji, etnografya, tarih gibi farklı disiplinlere ve dünya orman ekosistemlerinin sürdürülebilir kullanımına da katkıda bulunabilecek çalışmalar yapmaya imkan sağlamaktadırlar.

İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Ksilaryumu (ISTUFw) 1955 yılında Orman Mahsullerini Değerlendirme Kürsüsünde Prof. Dr. Adnan BERKEL tarafından “Dünya Ağaçları Koleksiyonu” adı altında kurulmuştur. Ksilaryumun kuruluş amacı, dünyanın farklı bölgelerinde yetişen ağaç türlerine ait odun örneklerini bir arada toplamak, gerek bilimsel araştırmalar ve öğretim, gerekse endüstriyel ve ticari amaçlara hizmet etmektir. Ksilaryuma daha sonraki yıllarda kurucusu olan Prof.Dr. Adnan BERKEL’in adı verilmiştir. Prof. Dr. Adnan BERKEL Ksilaryumu, Ksilaryumlar Indeksi (Index Xylarium)’nde ISTUFw adını alarak Uluslararası Ksilaryumlar arasına girmiş Türkiye’nin ilk ve tek koleksiyonu olmuştur.

İlk yabancı odun örnekleri İngiltere Orman Ürünleri Laboratuvarından temin edilmiş olup, aynı zamanda Türkiye’de doğal olarak yetişen ağaç türlerinin odunlarına ait örnekler toplanmıştır. Daha sonraki yıllarda ülkemizde doğal olarak yetişen 45 ağaç türünden hazırlanan örnekler Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Meksika, Fransa, İtalya, Almanya, Güney Afrika Cumhuriyeti, Pakistan gibi ülkelere gönderilerek değişim yoluyla dünyanın farklı bölgelerine ait örnekler koleksiyona eklenmiştir. Prof. Dr. A. Yılmaz BOZKURT ve Prof. Dr. Nurgün ERDİN tarafından 1985 yılında koleksiyon hakkında bilgi veren “Dünya Ağaçları Koleksiyonu” adlı bir kitap yayınlanmıştır. 1989 yılından sonra ticari değeri olan yabancı ağaçlara odaklanılmış ve koleksiyona, Orta-Güney Amerika, Afrika, Asya ve Pasifik bölgelerinden 35 ağaç türüne ait 1050 örnek katılmıştır. Ksilaryumdaki örnekler Gymnosperm’ler ve Angiosperm’ler olmak üzere iki grupta toplanmış, her bir grup familya, cins ve türlerine göre sınıflandırılmış, her örneğe bir kart açılarak ağaç cinsi ya da türü, numarası, familyası, ticari adı, orijini gibi bilgiler mevcutsa kayıt edilmiştir. Ayrıca örneklerin üzerine yapıştırılan etiketlere sıra numarası, ağaç türü ve familyası yazılmıştır.

Günümüze gelindiğinde Prof. Dr. Adnan BERKEL (ISTUFw ) Ksilaryumu’nda bulunan yerli ve yabancı ağaçların cins ya da türlerine ait örnek sayısı 2744’e ulaşmıştır. Yapılan envanter çalışması sonucunda 96 familyada toplam 1402 ahşap örnek yeniden numaralandırılmış, bu örneklere ait 1342 adet eş örnek de kayıt altına alınmıştır. Ayrıca, koleksiyon içerisinde 24 familyanın 141 ağaç türüne ait enine, radyal ve teğet kesitlerini içeren mikroskopik slayt örneği de yer almaktadır. Mevcut tüm örneklere ait mikroskopik kesitlerin hazırlanması işlemine devam edilmektir.

Prof. Dr. Adnan BERKEL (ISTUFw ) Ksilaryumu’nda bilimsel çalışmalara ilâve olarak, Orman Ürünleri Endüstrisi, müzeler, üniversiteler ve konu ile ilgili herkes için odun teşhisi de yapılmaktadır. Ayrıca, koleksiyonda mevcut olan örnekler, lisans ve lisansüstü öğrencilerin ders uygulamalarında da kullanılmakta olup, eğitime önemli bir katkıda bulunmaktadır. Günümüzde, mevcut koleksiyonu büyütmek için çalışmalar sürdürülmektedir. Bu amaçla ülkemizde doğal olarak yetişen 31 adet ağaç türüne ait 20x100x150 mm boyutundaki odun örnekleri, dünyadaki diğer koleksiyon örnekleri ile değişime açık hale getirilmiştir (Bknz. Değişim İçin Hazırlanan Odun Örnekleri) .

Son yıllarda uluslararası standartlara sahip olacak şekilde düzenlenmiş ksilaryumlar gelişen bilgisayar teknolojisi ile birlikte kendi veri tabanlarıyla yönetilmektedir. Böylece, gerek bilim insanlarının, müzelerin, konu ile ilgili kuruluşların ve öğrencilerin uzaktan erişimine açık hale gelmektedirler. Amerika Birleşik Devletleri Forest Products Laboratory bünyesinde yer alan Madison (MADw) Koleksiyonu, Japonya’da Forestry and Forest Products Research Institute (TWTw) Ksilaryumu, Belçika’da Tervuren (Tw) Ksilaryumu, Hollanda’da National Herbarium bünyesinde yer alan odun örnekleri koleksiyonu günümüzde veri tabanları ile yönetilerek erişime açılmış merkezlerden birkaçıdır. (http://www.fpl.fs.fed.us/search/madw_request.php, http://f030091.ffpri.affrc.go.jp/TWTwDB-E/home.php, http://www.metafro.be/xylarium).

2016 yılında tanımlanan “İ.Ü. Orman Fakültesinde Sanal Müze Oluşturulması” adlı proje kapsamında, ISTUFw Ksilaryumunda bulunan odun örneklerine ait kimlik bilgileri elektronik ortama aktarılarak bir veri tabanı oluşturulmuştur. Böylece, yurtiçi ve yurtdışında odun anatomisi ve odun teşhisi ile ilgilenen farklı disiplinlerde görev yapan araştırmacılar, eğitimciler, müzeler, koleksiyonerler, restoratörler, ahşap konservatörleri, endüstriyel kuruluşlar vb. gibi gerçek ve tüzel kişiler için önemli ve güvenilir bir başvuru kaynağı oluşturulmuştur. Ayrıca, ISTUFw Ksilaryumuna ait bilgilerin Specify veri tabanı ile gelecek nesillere de aktarılacak olması, günümüz ve geleceğin bilim-araştırma ve sanayi dünyası arasında bağlantı kurulmasını sağlayacaktır.

Değişim İçin Hazırlanan Odun Örnekleri

Abies bornmulleriana Mattf.

Cupressus sempervirens L.

Juniperus foetidissima Willd.

Juniperus oxicedrus L.

Pinus pinea L.

Acer campestre L.

Acer hyrcanum Fisch. et C.A. Mey.

Acer monspessulanum L.

Acer platanoides L.

Alnus orientalis Decne.

Arbutus andrachne L.

Betula pubescens Ehrh.

Buxus sempervirens L.

Castanea sativa Mill.

Cornus mas L.

Fraxinus oxycarpa Willd.

Juglans regia L.

Morus nigra L.

Pistacia terebinthus L.

Platanus occidentalis L.

Populus euphratica Oliv.

Populus nigra L.

Quercus cerris L.

Quercus frainetto Ten.

Quercus hartwissiana Steven.

Quercus ithaburensis Decne. subsp. macrolepis (Kotschy.)

Quercus libani Oliver

Quercus robur L.

Quercus sessiliflora Sm. var. Pinnatifada sensu Boiss.

Tilia platyphyllos Scop.

Tilia tomentosa Moench.

07 Haziran 2016
1324 defa okundu

Adres : İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi (34473)
Bahçeköy Sarıyer/İSTANBUL/TÜRKİYE
Tel:+90 0212 338 24 00 | Faks:+90 0212 338 24 24 , +90 (212) 226 11 13
E-Posta : orman@istanbul.edu.tr