ISTO Herbaryumu

Sanal ISTO Herbarumu’nu sorgulamak için Tıklayınız!   

Herbaryumlar floristik – sistematik çalışmaların temelini oluşturan; bilimsel bir şekilde değişik yörelerden toplanmış, özelliklerini kaybetmeyecek şekilde kurutulmuş ve sınıflandırılmış bitki koleksiyonlarıdır (Demiriz 1969 – Yaltırık 1969). Başka bir değişle biyolojik çeşitliliğin sergilendiği kurutulmuş bitki müzeleridir.

Herbaryumlar, öğretim ve bilimsel amaçlar için kullanılır. Küçük ölçekli sahalarda yapılan vejetasyon çalışmalarının geniş yayılış gösteren bir türün dış morfolojik özelliklerindeki değişiklikler hakkında vereceği fikir, büyük bir herbaryumun verebileceğinden çok daha azdır (Davis 1961 – Yaltırık 1969). Başka bir deyişle, herbaryumlar zamanı-mekanı bir araya getirerek hangi mevsimde olursa olsun sıcak-kuru bir ortamda çalışmamıza olanak sağlamaktadır. Bir cinsin bütün taksonlarını bir arada, aynı zamanda karşılaştırabileceğimiz, inceleyebildiğimiz yerler sadece herbaryumlardır (Yaltırık 1969). Bir örnekle bunu açıklarsak: Ülkemiz zengin bir meşe diyarıdır; 18 meşe taksonu Türkiye’nin değişik bölgelerine, güneyden kuzeye, batıdan doğuya dağılmış durumdadır. Bunlar incelenmek istendiğinde pahalı seyahatler yapmak gerekir; oysaki zengin bir herbaryumda, Türkiye’nin dört bir yanından toplanmış ve kurutulmuş meşe örneklerini bir arada, rahatlıkla karşılaştırma ve inceleme olanağı bulunabilir.

Büyük bir herbaryumun birinci amacı, temsil edilen örnekler yoluyla günümüz bitki dünyasının kompozisyonunu ortaya koymaktır. Böyle herbaryumlar, gelecekteki monografi (tür, cins, familya, v.s. gibi taksonomik bir grup hakkında elde edilen bütün bilgilerin sentezini yapan detaylı bir sistematik çalışma) ve bitki coğrafyası çalışmalarının ana temelidir. Aynı zamanda ormancılara, bitkileri ekonomik yönden araştıran botanikçilere, morfolojistlere, genetikçilere ve taksonomik araştırmalarda alanlarıyla ilgili temel veri arayan başka araştırıcılara da hizmet eder. Bir herbaryumun kurulması ve geliştirilmesi büyük bir sabır ve emek ister.

İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Herbaryumu, 1950 yılında Türkiye’nin doğal orman ağaç, çalı ve toprak florasını saptamak ve yayılışlarına ait ayrıntılı bilgileri ortaya çıkarmak amacıyla “Herbarium Turcicum” adıyla kurulmuştur. Daha sonra 1960 yılında bu isim “Herbarium Bahçeköy” olarak değiştirilmiştir. 1 Ocak 1956 tarihinde de Uluslararası Herbaryumlar arasına girmiş ve Index Herbariorum (Herbaryumlar Indeksi)’da ISTO adını almıştır (Demiriz, 1969). O yıllarda Orman Botaniği Kürsüsü’nde büyük bir salonda, ahşap dolaplarda korunan örnekler, daha sonra Cumhuriyetin 50. yılında yeni yapılan binasına taşınmıştır ve Uluslararası bir sempozyumla açılmıştır (Güngördü, 1982).

ISTO Herbaryumu kurulduğu yıldan bugüne kadar her geçen gün örnek sayısını da artırmaktadır. Bu konuda Orman Fakültesi Orman Botaniği Anabilim Dalı çalışanları başta olmak üzere Fakültenin bitkilerle ilgili araştırma yapan elemanlarının, lisans-yüksek lisans-doktora tezi hazırlayan öğrencilerle yaz stajına giden botanik sever lisans öğrencilerinin katkıları olmuştur.

Herbaryum örnekleri 96 adet çelik dolapta yer almaktadır. Bunlardan son 4 dolap eş örnekleri içermektedir. Bu eş örnekler, yurt içindeki-yurt dışındaki herbaryumlarla örnek değişiminde veya örneğin teşhisinde zorlanılırsa, o bitki taksonunun uzmanına göndermek amacıyla kullanılmaktadır. Familyalar Wettstein sistemine göre; cins, tür, alttür, varyete gibi taksonlar ise alfabetik sıraya göre yerleştirilmişlerdir.

Herbaryuma alınan kurutulmuş örnekler üç grupta toplanmaktadır: Yeşil dosyalar içinde Türkiye’nin doğal ağaç, çalı ve otsu bitki örnekleri, sarı dosyalar içinde egzotik örnekler (diğer ülkelerden karşılaştırma materyali olarak sağlanan örnekler) ve turuncu renkli dosyalar içinde ilk örnekler (tip: taksonun adı verilirken incelenmiş olan ilk bitki örneği) bulunmaktadır (Güngördü, 1982).

Bunlara ek olarak, son yılarda ISTO Herbaryumunda fosil örnek koleksiyonu da oluşturulmuştur. Bu örnekler; petrifiye ağaçlar ve kil kalıpları arasında izleri kalmış olan yaprak, kozalak, tohum ve çiçeklerdir. Dünya ve Türkiye Florası ile ilgili tarihi kitaplar, bazı önemli eserler de ISTO Herbaryum kitaplığında bulunmaktadır.

Birçok bilim insanının yaklaşık 55 yıl süren gayreti ve emeği ile bugünkü düzeye gelen ve geçmişten geleceğe önemli bir miras olan ISTO Herbaryumu, Türkiye’deki diğer herbaryumlar arasında özellikle odunsu bitkiler bakımından özel bir yere sahiptir; örneklerden bazılarını diğer herbaryumlarda bulmak mümkün değildir. Birçok odunsu bitki için yapılmış revizyon çalışmalarına ait örnekleri (Acer – Akçaağaç, Quercus – Meşe v.d.) bünyesinde barındırmaktadır. Bu sebeple Ulusal Ormancılık Herbayumu olmaya adaydır. 11 ciltlik Flora of Turkey yazılırken yerli ve yabancı bilim adamlarının yapmış oldukları odunsu ve bazı otsu taksonların revizyonunda ISTO Herbaryumu örnekleri kullanılmış ve söz konusu bitki örnekleri Flora of Turkey adlı büyük esere kaydedilmiştir.

Ayrıca, yabancı bilim adamlarının Türkiye’den topladıkları bitkilerin 6.000 adedinin eş örneklerine sahiptir. Söz konusu botanikçiler Türkiye Florası editörü Prof.Dr.P.H. Davis ile Türkiye Flora’sının bazı cinslerini işleyen T.R.Dudley, M.Coode, B.M.G.Jones ve C.Tobey’dir. Bu 6.000 örnekten birçoğu P.H.Davis’e ait olup, Türkiye Florası’nda geçmektedir (fide) ve karşılaştırma materyali olarak kullanılmakta, yapılan teşhislerde büyük katkıları olmaktadır (Güngördü, 1982).

Herbaryumumuz sahip olduğu Türkiye Florası’nın ilginç ve zor bulunan zengin bitki örnekleriyle, yerli ve yabancı bilim adamlarının dikkatini çekmektedir. 60 adet tip örneğe sahiptir. Çok sayıda nadir, nesli tehlike altında olan ve endemik bitki barındırmaktadır. Bitki örneklerinin bir kısmı Türkiye’nin ulaşılması güç olan yörelerinden toplanmıştır. Bu değerli bitkilerin herbaryumda herhangi bir nedenle tahrip olması durumunda örneğin yeniden toplanarak yerine konması oldukça zordur. Bu nedenle her yıl düzenli olarak bitki örneklerine şoklama veya ilaçlama yapılmaktadır.

ISTO Herbaryumu bilimsel çalışmalara olan katkısının yanı sıra Fakültemizin yüksek lisans ve doktora öğrencilerinin bazı uygulamalarının yapıldığı bir mekan olarak da kullanılmakta ve böylece eğitim alanına da katkıda bulunmaktadır.

1999 depremi ardından hasar gören ve riskli bir bina haline gelen herbaryum binası yıkılarak yeniden yapılmış, fiziksel koşulları ve alt yapısı herbaryum için uygun hale getirilmiştir. Türkiye’de başka örneği olmayan Herbaryum binası, giriş katta öğrenci uygulamaları için Dendroloji ve Mikroskop laboratuvarları ile Ağaç fizyolojisi ve Genetik Laboratuvarı; 1. katta Herbaryum, kurutma odası, kitaplık ve teknisyen odası; 2. katta Odun Anatomisi ve Dendrokronoloji, Palinoloji Laboratuvarları ile çalışanların ofislerini bulundurmaktadır. ISTO Herbaryumu, herbaryumu destekleyen laboratuvarları ile modern yapısına kavuşmuştur.

ISTO Herbaryumu Kuratörü : Prof. Dr. Ünal Akkemik

07 Haziran 2016
1399 defa okundu

Adres : İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi (34473)
Bahçeköy Sarıyer/İSTANBUL/TÜRKİYE
Tel:+90 0212 338 24 00 | Faks:+90 0212 338 24 24 , +90 (212) 226 11 13
E-Posta : orman@istanbul.edu.tr